ST.CECILIA NIEUWS

13-04-2018

AL IN 1877 HAD CHAAM EEN HARMONIE !

AL IN 1877 HAD CHAAM EEN HARMONIE !

Het oudst bekende bericht dat ik vond over een harmonie in Chaam dateert van 30 juli van het jaar 1877. Deze voorloper van de huidige Chaamse harmonie heette ‘Oefening Kweekt Kunst’ (OKK) en trad, daags tevoren, op in de dierentuin te Brussel. Het was de tijd van karrensporen en van helden zoals Sjef uit het Vlaamse Tremelo en weverszoon Peerke uit het Tilburgse Heikant die zich op dat moment in verre oorden inzetten voor melaatsen en leprozen. Vincent van Gogh, schilder in de dop, reisde vanuit het Brabantse land af naar Dordrecht om daar in een boekhandel te gaan werken. In Nederland zat Koning Willem III stevig op de troon, terwijl Chaam evenzo stevig in het gareel werd gehouden door Burgemeester Van den Enden en Pastoor Daverveldt. Er was in die dagen groot nieuws in Chaam. De harmonie had namelijk een uitnodiging ontvangen om op te treden in de Belgische hoofdstad Brussel. Op zondag 29 juli 1877 vond daar in de dierentuin een groot internationaal festival plaats.

 

Binnenskamers

De Chaamse muzikanten arriveerden die zondag al vroeg in Brussel. Na wat omzwervingen in de stad kwam het gezelschap in de namiddag aan in de dierentuin. In het midden van de dierentuin stond onder de bomen een grote kiosk opgesteld waarop de gehele dag door gezelschappen optraden. Onder het publiek bevond zich een toeschouwer afkomstig uit Nederland. Hij was erg onder de indruk van het optreden van de Chaamse harmonie. 's Anderendaags schreef hij een verslag van het concert, dat hij ondertekende met ‘een bewoner van Noord-Brabant’, en stuurde dat richting Nederland. Zo kwam het concertverslag onder ogen van de Chaamse Burgemeester Van den Enden en Pastoor Daverveldt. Zij besloten dat de inhoud van het verslag voorlopig maar het beste binnenskamers kon blijven. Wat stond er dan in dat verslag?

 

Druk

Tijdens het optreden in Brussel waren alle stoelen en banken rond de rijk versierde kiosk bezet. Vooral 's avonds was het druk. Het programmaboekje vermeldde namelijk, na het concert van de Harmonie uit Schaerbeek, een optreden van de Nederlandse Harmonie OKK uit Chaam. Harmonie-orkesten stonden in die tijd bijzonder goed bekend in België en lokten veel mensen. Zo ook de schrijver van het verslag. Hij begint als volgt: "...Op het programma den naam van dat muziekgezelschap zoekende, ware mijn oog aangenaam verrast door dien der Harmonie Oefening Kweekt Kunst de Chaam près Breda (Hollande) daarop vermeld te zien. Dat ik eens getuige was van den indruk dien een korps muziek uit Holland op het uitgelezen publiek alhier maakte...zoiets wordt niet licht vergeten en ik kan me daarom voorstellen dat men opnieuw verlangde naar dergelijke zuivere melodieuze tonen, naar zoo een ensemble en opvatting".

 

Neurenbergsch poppenkopje

Na het optreden van de Schaerbeekse harmonie was de Harmonie uit Chaam aan de beurt. Omstreeks acht uur ’s avonds bestegen zo'n twintig muzikanten ‘een deel van Nederlands zonen' de kiosk, voorafgegaan door ‘den standaarddrager’. De vaandelstok staat nauwkeurig beschreven in het verslag: "...De standaard bestond uit een blauw geverfd stokje, waarop een lier, versierd met een Neurenbergsch poppenkopje, het geheel omgeven door een cirkelvormigen band waaraan drie medailles, als zoovele getuigen van behaalden roem, prijkten". De Chaamse muzikanten waren gepast gekleed vermeldt het verslag: "...Het toilet der Chamenaars was uiterst modest en vormde met hunne petten het symbool van Chaamse eenvoud". De Chaamse Harmonie OKK stond onder leiding van de jonge dirigent Punt. Het eerste nummer dat de Chaamse muzikanten uitvoerden was het Belgische volkslied de ‘Brabançonne’. De toeschouwers waren zeer verrast volgens het verslag: "...Wanneer een humorist teekenaar onder het publiek is aanwezig geweest, heeft hij wellicht nimmer beter gelegenheid gehad om den plotselingen overgang van ernst in humor zoo voortreffelijk waar te nemen".

 

‘Ce sont des Hollandais!’

Het optreden van de Chamenaren trok veel bekijks, lezen we in het verslag: "...De dichtgeknepen lippen van sommigen, de half geopende mond van anderen, de hoofden iets achterover, de staroogende blikken der toehoorders op de kiosk gevestigd, het bijna onbeweeglijke der figuren en de stilte die er heerschten, dat alles ging eensklaps over in dien smakelijken lach, die alleen door een sterk contrast kan teweeggebracht worden, alles kwam in beweging. Een uitbundig gejuich waartusschen men de woorden 'comment c'est possible!', 'quelle musique!', 'comment c'est amusant!', 'ce sont des Hollandais!' enz. kon waarnemen". Het publiek reageerde, tot grote verbazing van de schrijver van het verslag, erg enthousiast: "...En toen de laatste toon de valsche en niet goed sluitende instrumenten verliet, was 't alsof het orkest van ‘Dunkler of Stumpff’ (Francois Dunkler, dirigent van de toenmalige Nederlandse Koninklijke Militaire Kapel red.) in de plaats van ‘Oefening Kweekt Kunst’ uit Chaam, het beste ten gehoore had gebracht. Aan het applaus scheen geen einde te komen. Een oorverdoovend geschreeuw van bravo en bis maakte het orkest besluiteloos. Er werd in de kiosk gedelibereerd wat te doen en na lang talmen scheen de heer Punt het eindelijk met de executanten eens te zijn geworden, want nogmaals werd de Brabançonne tot vermaak der menigte ten gehoore gebracht".

 

‘Vive les Belges!’

De vaandeldrager van de Chaamse harmonie, in het verslag standaarddrager genoemd, speelde een opvallende rol tijdens de uitvoering. Het verslag vermeldt: “...Ook de standaarddrager deelde in het genot daar hij met een zichtbare voldoening zijne dorpsgenoten bewonderde en ter eere van het Belgische volkslied het tegenovergestelde van zijn gelaat aan het publiek toonde". Naast het Belgische Volkslied werden ook andere muziekstukken uitgevoerd. Dirigent Punt had zelf, speciaal voor het Brusselse optreden, een feestmars gecomponeerd. Ook stond er een polonaise, de ‘polonaise van Steenbergen’, op het programma. Na het laatste nummer van het concert overhandigde een van de commissarissen van de organisatie aan dirigent Punt, als dank en herinnering, een medaille. Het verslag beschrijft de overhandiging als volgt: "...Onder een hartelijk handenschudden overhandigde hij den directeur een medaille, welke onmiddellijk aan den standaard werd bevestigd. Opnieuw een daverend applaus toen de Chamenaars die bewonderden en een hunner zijn pet in de hoogte zwaaide en uitriep: Vive les Belges!"

 

Zat figuur

De schrijver van het verslag ergerde zich, ondanks het succes van de Chaamse muzikanten, mateloos aan het optreden van zijn landgenoten. Hoewel het verslag op het eerste gezicht positief uitviel onthulde de schrijver in de laatste alinea in welke toestand de mannen van Oefening Kweekt Kunst uit Chaam zich bevonden ten tijde van de uitvoering in de Belgische hoofdstad: "...Dat zij het publiek voldaan hebben valt niet te betwijfelen, want zelden zal een muziekuitvoering den lachlust zoo hebben gaande gemaakt. Maar dat de Chaamsche Harmonie OKK een zat figuur heeft gemaakt is ook zeker en het ware te wenschen, vooral in het belang der Noordbrabantsche muziekverenigingen, dat de directeur Punt de 'puntjes' wat beter op de 'i' plaatste alvorens hij zich op een concours waagde. Al ware het zelfs maar te Ulecoten".

 

Van Brussel naar Antwerpen

In 1879 werd de Brusselse dierentuin, thans het Leopoldspark, gesloten. Of het roemruchte optreden van de Chamenaren daar aan bijgedragen heeft is wellicht wat ver gezocht. Enfin, voortaan moesten de Brusselaren naar Antwerpen om uitheemse diersoorten en Chaamse musici te bewonderen. Want wie dook er in 1891 op in de Antwerpse dierentuin? Jazeker, harmonie St.Cecilia uit Chaam, de tweede voorloper van de huidige Chaamse harmonie! Dat Antwerpse optreden van de Chaamse muzikanten was nog spectaculairder dan dat in Brussel. Pas vier dagen na het concert in Antwerpen keerde de laatste groep vanuit België in Chaam terug. Voor één lid kon de pret in de Vlaamse Scheldestad kennelijk niet op. Hij kwam zo onopvallend mogelijk pas na acht dagen weer thuis. Zulk een bandeloos gedrag veroorzaakte een grote rel en was voor pastoor Verhoeven aanleiding de harmonie met onmiddellijke ingang te ontbinden. Hoe het daarna verder ging en hoe de harmonie in 1893 werd heropgericht heb ik in geuren en kleuren opgeschreven in het boek ‘100 jaar Harmonie Sancta Caecilia in Chaam: uit de kronieken van een Harmonie’.

 

Viering 15 april

Op zondag 15 april aanstaande is het precies 125 jaar geleden dat Harmonie St.Cecilia in 1893 werd heropgericht. De muzikanten vieren zondag deze bijzondere oprichtingsdag (Dies Natalis) met een muzikale hoogmis om 11.00 uur in de Chaamse parochiekerk. Iedereen is van harte welkom om deze jubileumviering bij te wonen. Oud-leden en genodigden kunnen na de Mis in Bellevue gezellig terugkijken op het wel en wee van onze Chaamse Harmonie sinds 1893… of 1877!. –Berry van Oers